Türkiye’de Kaç Nida Var? Toplumsal Normlar, Cinsiyet Rolleri ve Güç İlişkileri Üzerine Bir Sosyolojik İnceleme
Toplum, seslerin birleşiminden oluşan bir dokudur. Her bir birey, bu dokunun içinde kendi sesini bulmaya çalışırken, o sesin nerede yankılandığına, hangi duvarlardan geri döndüğüne ve kimler tarafından duyulduğuna dikkat etmesi gerekir. Türkiye’deki her insanın sesinin, farklı dinamiklerle şekillendiğini ve toplumsal yapılarla şekillendiğini görmek, bazen oldukça şaşırtıcı olabilir. Bu yazıda, “Türkiye’de kaç nida var?” sorusunu derinlemesine ele alacak ve toplumsal normlar, cinsiyet rolleri, kültürel pratikler ve güç ilişkilerinin bu nida üzerindeki etkilerini tartışacağız. Bu seslerin hep aynı şekilde duyulmadığını, bazılarının daha gür, bazılarının ise duyulmaz hale geldiğini göstereceğiz.
Temel Kavramlar: Nida, Toplumsal Normlar ve Cinsiyet Rolleri
Bir nida, yalnızca sesin dışarıya çıkması değil, aynı zamanda o sesin anlam bulması, bir yere yönelmesi, toplumsal yapılar içinde bir yere oturmasıdır. “Nida”, kelime anlamıyla bir çağrı, bir sesleniştir; fakat sosyolojik anlamda, bir toplumun bireylerinin çıkardığı seslerin, toplumdaki değerlerle, güç ilişkileriyle ve kültürel normlarla nasıl şekillendiğine dair bir kavramdır. Türkiye’deki nida, birden fazla biçimde karşımıza çıkar: Kadınların susturulmuş nidaları, erkeklerin baskın sesleri, çocukların göz ardı edilen bağırışları ve etnik azınlıkların duyulmamış feryatları… Hepsi toplumsal yapının farklı katmanlarıyla ilişkilidir. Peki, bu nida sayısını nasıl sayarız?
Türkiye’deki nida çeşitliliğini anlamanın ilk adımı, toplumsal normları ve bu normların insanlar üzerindeki etkilerini incelemektir. Toplumların, bireylerin nasıl davranmaları gerektiğine dair belirlediği kurallar, normlar, çoğu zaman sesin nasıl çıkacağını da belirler. Örneğin, erkeklerin yüksek sesle konuşması, belirli bir pozisyonu ve gücü ifade ederken; kadınların sessiz veya düşük sesle konuşması, “uyumlu” bir sosyal rolü simgeler. Bu tür normlar, insanları hem görünür hem de görünmez kılar. Yüksek sesle konuşan, toplumun liderliğiyle ilişkilendirilen bireyler, genellikle erkeklerdir. Oysa kadınların seslerinin susturulması, toplumsal yapının neredeyse her katmanında kendini gösterir.
Toplumsal Normlar ve Eşitsizlik
Toplumsal normlar, yalnızca bireylerin davranışlarını değil, aynı zamanda kimliklerini de biçimlendirir. Bir toplumun belirlediği normlar, kimi bireylerin sesinin duyulmasını sağlarken, kimilerinin sesini bastırır. Bu anlamda Türkiye’deki nida, sınıfsal, cinsiyet temelli ve etnik kökene dayalı eşitsizlikler tarafından şekillendirilen bir yapıdır. Cinsiyet eşitsizliği, bu nidaların en belirgin şekilde hissedildiği alanlardan biridir. Türkiye’de kadınların sesleri, sadece geleneksel normlarla sınırlı kalmaz; aynı zamanda toplumda hâlâ mevcut olan güçlü erkek egemenliğinin baskısı altındadır. Kadınlar için toplumsal yaşamda yer edinmenin, en iyi şekilde görünmemenin ötesinde, bir “nida” yaratmakla ilgili zorlukları vardır.
Örneğin, kadınların toplumsal hayatta sessizleştirilmesi, geleneksel cinsiyet rollerinin sonucudur. Kadınlar iş yerlerinde, evde veya kamusal alanlarda daha az ses çıkarmaya teşvik edilirken, erkeklerin sesi her zaman daha gürdür ve baskın olur. Bu, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini pekiştiren önemli bir mekanizmadır. Kadınların seslerinin kaybolması, toplumda kadınların güçsüz ve sessiz olmasına dair bir algının oluşmasına neden olur. Ancak bu sessizlik, aslında sadece kadınların değil, aynı zamanda toplumun çoğunluğunun da gücünü sorgulamayan bir sesin işaretidir.
Cinsiyet Rolleri ve Kültürel Pratikler
Türkiye’deki toplumsal yapıyı anlamanın anahtarı, aynı zamanda kültürel pratiklerde gizlidir. Kültürel normlar, genellikle aile yapısı, gelenekler ve dini inançlarla iç içe geçmiş durumda. Bu pratikler, bireylerin nasıl “olması” gerektiğine dair katı sınırlar çizer. Aile yapısı, özellikle geleneksel köy yaşamından şehirlere kadar Türkiye’de önemli bir yere sahiptir. Erkek çocuklar daha özgürken, kız çocukları daha kısıtlanmış bir yaşam sürmeye zorlanır. Bu da erkeklerin, aile ve toplum içinde daha fazla ses çıkarmasına olanak tanırken, kadınların susturulmasını sağlar.
Günümüzde hala çoğu köyde ve kırsal kesimde, kadınların seslerinin bastırılması, toplumsal normların en belirgin örneklerinden biridir. Kadınların “evin içinde” olmaları gerektiği, onların toplumdan “dışarıya” seslerini çıkarmamaları gerektiği düşüncesi, zaman zaman şehirlere dahi taşınmıştır. Kültürel pratikler, bireylerin kendilerini ifade etme biçimlerini de kısıtlar. Örneğin, kadınların tiyatroda ya da müzikle uğraşan bir sanat dalında yer edinmesi zor olabilir, çünkü bu tür faaliyetler genellikle “erkek işi” olarak görülür.
Güç İlişkileri ve Toplumsal Adalet
Güç, toplumsal yapının en temel unsurlarından biridir ve gücün kimde olduğu, sesin kimde olduğu ile doğrudan ilişkilidir. Toplumda gücü elinde bulunduranlar, kendi seslerini daha fazla duyurur ve diğer sesleri susturur. Türkiye’de bu durum, toplumsal adalet ve eşitsizlik meselelerini ortaya çıkarır. Güçlü sınıfların, düşük gelirli ve daha az eğitime sahip bireylerin sesini ne kadar duyduğuna bakıldığında, aslında toplumsal yapının sınıfsal eşitsizliklerini de gözler önüne sereriz. Zengin ve egemen sınıfların sesleri, toplumun diğer kesimlerinden daha fazla duyulur ve daha çok değer görür.
Güç ilişkilerinin en belirgin olduğu alanlardan biri ise siyasettir. Politika, çoğu zaman güçlülerin kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirdiği bir alan olmuştur. Toplumdaki düşük gelirli bireyler veya daha az eğitimli kişiler, karar alıcıların arasında yer almadığı için seslerini duyuramayabilir. Bu durum, toplumsal adaletin bir meselesi haline gelir ve toplumdaki tüm bireylerin eşit fırsatlara sahip olması gerektiği fikrini sorgular. Sonuçta, bir kişinin “nidası”, güç ve toplumsal yapıların biçimlendirdiği bir ses haline gelir.
Güncel Akademik Tartışmalar ve Sosyolojik Perspektifler
Günümüzde yapılan akademik araştırmalar, toplumsal eşitsizliğin her geçen gün derinleştiğini ve bu eşitsizliklerin ses üzerinde doğrudan etkileri olduğunu göstermektedir. Türkiye’deki sosyolojik araştırmalar, özellikle cinsiyet eşitsizliği ve kültürel pratiklerin ses üzerindeki baskısını vurgulamaktadır. Sosyologlar, bu nidaların, bireylerin toplumsal rollerine ve kültürel bağlamlarına göre nasıl şekillendiğini tartışırken, toplumsal adaletin sağlanabilmesi için daha eşitlikçi bir yapı kurmanın gerekliliğini vurgulamaktadır.
Peki, sizce Türkiye’de kaç nida var? Hangi sesler duyuluyor ve hangi sesler bastırılıyor? Toplumda daha fazla sesin duyulabilmesi için hangi adımlar atılmalıdır? Kendinizin veya çevrenizdeki insanların sesini daha fazla duyurabilmek için ne tür toplumsal değişimler gerektiğini düşünüyorsunuz?